De kleine geschiedenis van Le Roy d’Espagne

Vóór Le Roy: een vesting op het plein

Lang voordat Le Roy d’Espagne bestond, stond op deze plek een imposant stenen herenhuis. Het werd het Serhuyghskintsteen¹ genoemd, naar de familie Serhuyghs, een van de zeven patriciërseslachten die Brussel sinds de Middeleeuwen bestuurden.

Dit versterkte huis, opgericht vanaf de 12de eeuw, was een typisch Brussels steen: kantelen, torentjes, dikke muren met smalle ijzertralieramen, aangebouwd tegen de oude stadswal. Het zou het plein bijna vijf eeuwen lang domineren, totdat een nacht in augustus 1695 alles veranderde.

1695: Brussel onder vuur

Midden in de Negenjarige Oorlog² ontving maarschalk de Villeroy van Lodewijk XIV een brutaal bevel: bombardeer Brussel om de geallieerde troepen af te leiden van het beleg van Namen. Op 13 augustus 1695 openden de Franse batterijen het vuur vanuit de hoogten van Molenbeek en Anderlecht, gericht op de torenspits van het Stadhuis.

Gedurende 48 uur regende het brandbommen en gloeiende kanonskogels op de stad. Bijna 4.000 gebouwen werden verwoest, een derde van Brussel lag in puin. De Grote Markt was verwoest. Gildehuizen, kerken en hele straten verdwenen. Ironisch genoeg was de toren van het Stadhuis, het voornaamste doelwit van het bombardement, een van de weinige gebouwen die overeind bleven. De woning van de Serhuyghs had het niet overleefd.

Maar de Brusselaars bleven niet lang bij de pakken neerzitten. In nauwelijks vijf jaar herrees de stad uit haar as met een snelheid die heel Europa versteld deed staan. De Grote Markt die we vandaag kennen, opgenomen op de UNESCO-werelderfgoedlijst, is geboren uit deze koortsachtige wederopbouw, gedragen door de ambachtsgilden. De gouden feniks die nog steeds op de top van het Maison de la Louve staat, naast Le Roy d’Espagne, is er het symbool van: “Verbrand, herrees ik nog glorierijker”, luidt het opschrift onder het beeld.

1697: de bakkers bouwen hun gildehuis

In deze geest van wederopbouw ontstond Le Roy d’Espagne. In 1697 liet het bakkersgilde, een van de rijkste en invloedrijkste van Brussel, een nieuw gildehuis oprichten op de plaats van het vroegere Serhuyghskintsteen. De architect was waarschijnlijk Jean Cosyn³, aan wie ook verschillende andere gevels op het plein worden toegeschreven.

Het gebouw maakt indruk door zijn afmetingen: zeven traveeën in gehouwen steen, waarmee het een van de breedste gevels op de Grote Markt heeft. Het wordt niet bekroond door een puntgevel zoals de buurhuizen, maar door een attiekbalustrade⁴ waarop een achthoekige lantarentoren staat. Bovenaan een beeld van de Faam die op een trompet blaast, een werk van beeldhouwer Paul Dubois. Twee Latijnse chronogrammen⁵, samengesteld door de Brusselse dichter Petrus Vander Borcht, zijn in de gevel gegraveerd en bevestigen het bouwjaar.

Het is het enige huis op de Grote Markt met dit zo kenmerkende silhouet, waardoor het meteen herkenbaar is.

Een gevel die leest als een boek

Elk beeldhouwkundig element op de gevel van Le Roy d’Espagne vertelt iets.

Boven de voordeur waakt de vergulde bronzen buste van sint Aubert⁶, bisschop van Kamerijk en patroonheilige van de bakkers, over het huis. Hij herinnert het meest expliciet aan de oorspronkelijke bestemming van het gebouw. Op de tweede verdieping stelt een veel imposanter sculptuur de triomf voor van Karel II, destijds koning van Spanje en soeverein van de Zuidelijke Nederlanden⁷. Het is deze koninklijke buste, vergezeld van de Vlaamse inscriptie “Den Coninck van Spaignien”, die het gebouw zijn naam zou geven.

Nog hoger, op de balustrade, personifiëren zes allegorische beelden de elementen die onmisbaar zijn voor de broodbereiding: de Kracht (Hercules leunend op zijn knots), het Graan (Ceres met een graanschoof en een sikkel), de Wind (een vrouw die een molen vasthoudt), het Vuur (Mercurius, uitvinder van het vuur), het Water (Neptunus met zijn drietand) en de Voorzorg (Minerva met een hoorn des overvloeds en een zandloper).

Op de eerste verdieping stellen vier medaillons Romeinse keizers voor die allemaal een band hebben met het Iberisch Schiereiland: Marcus Aurelius, Decius, Nerva en Trajanus. Een extra knipoog naar de Spaanse naam van het huis.

Van gildehuis tot brasserie

Met het einde van het Ancien Régime en de afschaffing van de gilden verloor het huis zijn oorspronkelijke bestaansreden. De 19de eeuw was niet vriendelijk voor het gebouw: het beeldhouwwerk raakte beschadigd, de lantarentoren verdween en er werd zelfs een extra verdieping in het gebouw ingevoegd.

Het zou tot 1901 duren vooraleer een grootschalige restauratie werd uitgevoerd. Architect Adolphe Samyn⁸, die al aan verschillende huizen op de Grote Markt had gewerkt, herbouwde het gebouw in een neobarokke stijl die trouw bleef aan de oorspronkelijke geest. Hij herstelde het beeldhouwwerk, de lantarentoren en de originele koepel. De beelden op de balustrade werden hergemaakt door drie beeldhouwers: Isidore De Rudder, Jacques De Haen en Victor Rousseau.

Het gelijkvloers kreeg geleidelijk aan een cafébestemming. Na onderdak te hebben geboden aan diverse handelszaken, waaronder een ijzerhandel waarvan de galerij op de eerste verdieping nog steeds bewaard is, vond het etablissement in 1952 definitief zijn identiteit als brasserie.

Le Roy d’Espagne vandaag

Geklasseerd als beschermd monument in 1977, vervolgens in zijn geheel in 2002, is het Maison du Roy d’Espagne vandaag een van de meest iconische brasserieën van Brussel.

Onder de leiding van Jean-Philippe Bosman behoudt het etablissement de geest van een authentiek Brusselse brasserie, waar men evenzeer komt voor de bieren en de keuken als voor het kader: oud houtwerk, een decor uit een andere tijd, en dat onbelemmerde uitzicht op de Grote Markt dat in drie eeuwen niet veranderd is. Een plek die, net als de stad die haar herbergt, wist te herrijzen en zich te heruitvinden zonder ooit te vergeten waar ze vandaan komt.